Ergenlerde oyun oynama motivasyonu ve dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişkide sosyal yeterlilik ve yaşantısal kaçınmanın aracı rolünün incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Medipol Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED SAİD ÖĞÜTLÜ
Danışman: Yelda YILDIZ ÖNAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın amacı, ergenlerde oyun oynama motivasyonu ile dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişkide sosyal yeterlilik ve yaşantısal kaçınmanın aracı rolünü incelemektir. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmanın evrenini, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Kağıthane ilçesindeki ortaöğretim öğrencileri; örneklemini ise okul türlerine göre tabakalı, 9., 10. ve 11. sınıflardan basit tesadüfi örnekleme ile seçilen 1.091 öğrenci (533 kadın, 558 erkek) oluşturmaktadır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Oyun Motivasyonu Ölçeği, Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği, Sosyal Yeterlilik ve Sonuç Beklentileri Ölçeği ile Yaşantısal Kaçınma Ölçeği aracılığıyla toplanmış ve SPSS 27.0 ile LISREL 8.80 programları kullanılarak korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Bulgular, oyun oynama motivasyonu ile dijital oyun bağımlılığı arasında anlamlı ve güçlü bir pozitif ilişki olduğunu (β= 0.74); oyun motivasyonunun sosyal yeterlilik üzerinde anlamlı ve negatif etkisi bulunduğunu (β=-0.12) göstermektedir. Sosyal yeterlilik, dijital oyun bağımlılığı üzerinde kısmi aracılık rolü üstlenmiştir (β= -0.16). Yaşantısal kaçınmanın doğrudan etkisi anlamlı bulunmazken (β= 0.01) oyun motivasyonu ile arasında pozitif bir ilişki saptanmıştır (β= 0.28). Ayrıca ergenlerin oyun oynama motivasyonu, dijital oyun bağımlılığı, sosyal yeterlilik ve yaşantısal kaçınma düzeylerinin; cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü ve sosyoekonomik değişkenlere göre anlamlı biçimde farklılaştığı saptanmıştır. Erkeklerin oyun motivasyonu ve dijital oyun bağımlılığı düzeylerinin daha yüksek, kızların ise sosyal yeterlilik düzeylerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Dijital oyun bağımlılığı ve yaşantısal kaçınma düzeylerinin özellikle belirli okul türlerinde ve düşük sosyoekonomik düzeye sahip bireylerde daha yüksek olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazında tartışılarak gelecekteki araştırmalara ışık tutacak öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Dijital Oyun Bağımlılığı, Ergenlik, Oyun Oynama Motivasyonu, Sosyal Yeterlilik, Yaşantısal Kaçınma