Romantik ilişkilerde dijitalleşme: Dating uygulamalarının kullanım motivasyonlarına yönelik bir ölçek geliştirme ve karşılaştırmalı bir inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Medipol Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YENİ MEDYA VE İLETİŞİM SİSTEMLERİ ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SENA SAVCİ
Danışman: İhsan Eken
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dating appler bireylerin algoritmik eşleşmeler yoluyla romantik ya da sosyal etkileşim aradığı, modern çağın dijital çöpçatanlık alanlarıdır. Kimileri için aşk umudu olan bu uygulamalar, kimileri için sonsuz bir sağa kaydırma döngüsüne dönüşmektedir. Bu çalışma, dating app kullanımını üç eksende ele almaktadır: Türkiye özelinde tarihsel dönüşüm, kullanıcıların psikolojik kullanım türleri üzerinden sağladıkları doyumlar ve ABD ile Türkiye arasında kültürel kullanım farklılıkları. Geleneksel flört pratikleri ile dijital romantik etkileşimler dört temel kategori çerçevesinde karşılaştırılmıştır. Araştırma karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür. Nitel araştırmayla Türkiye ve ABD'den 25 kullanıcıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle deneyimler derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca geleneksel eşleşme pratiklerini deneyimlemiş 12 kişiyle yapılan görüşmelerle dijitalleşme öncesi ve sonrası ilişki kurma biçimleri kültürel olarak karşılaştırılmıştır. Nicel araştırma aşamasında ise P-DAM (Psychological Dating App Motivations) adlı özgün ölçek geliştirilmiş, 1163 katılımcıya uygulanarak geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiştir. Bulgular, kullanıcıların uygulamaları farklı doyum türleri için kullandığını ortaya koymaktadır. Türkiye'de hedonik ve kompulsif, ABD'de ise faydacı ve impulsif yönelimler öne çıkmıştır. Cinsiyet, yaş, medeni durum ve internet kullanım süresi gibi değişkenler motivasyonlarda anlamlı farklar yaratmaktadır. Örneğin uzun süreli internet kullanıcıları kompulsif kullanıma daha yatkınken, boşanmış bireylerde faydacı kullanım öne çıkmaktadır. Kullanım süresi arttıkça kompulsif yönelimler de artmaktadır. Çalışmanın bir diğer önemli sonucu dijital eşleşme biçimlerinin geleneksel ilişkisel doyumları ortadan kaldırmadığı ve bunların farklı platformlarda yeniden üretilmiş olmasıdır. Bu da dijital romantik ilişkilerin bireysel olduğu kadar kültürel, ekonomik ve teknolojik bağlamlarla da iç içe geçtiğini göstermektedir.