Alzheimer hastalığında uykunun beyin lenfatik drenaj sistemi üzerindeki etkisinin plazma proteom profili ve nörotoksisite açısından araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SİNİR BİLİM ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NAGİHAN MANTAR

Eş Danışman: HANOĞLU Lütfü, ÖZTÜRK Gürkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Alzheimer hastalığı (AH), yaşlı nüfus arasında oldukça sık görülen yaygın bilişsel ve işlevsel yeteneklerde azalma ile seyreden nörodejeneratif bir hastalıktır. AH patogenezinde rol oynayan pek çok faktör olmakla birlikte en belirgin nöropatolojik özellik protein toksisitesi olarak tanımlanmaktadır. AH'de çeşitli nedenler protein toksisitesini tetiklese de uyku sırasında aktive olduğu bilinen beyin drenaj sistemindeki fonksiyon kaybı son yıllarda dikkatleri üzerine çekmiştir. Bu tez kapsamında AH ve sağlıklı yaşlı yetişkinlerden uykuya bağlı olarak iki farklı zaman da (uyku öncesi/sonrası) alınmış olunan periferal kan plazmasının primer hipokampal hücre ortamına eklenmesinden sonra ortaya çıkan nörotoksik etkisi ve LC-MS/MS analizi sonucunda elde edilen proteom profili biyoinformatik araçlarla gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Çalışmada özetle sağlıklı yaşlılardan uyku sonrası alınmış plazmanın, uyku öncesi alınmış olan plazmaya göre in vitro hipokampal nöron kültüründe artan hücre ölümü ile kanıtlanan daha toksik etkiye sahip olduğu izlenmiştir. Bu sonuçla uyumlu olarak proteom profili açısından sağlıklı yaşlılarda uyku sonrası plazmasında uyku öncesine göre immün yanıt ile ilişkilendirilen trombosit degranülasyonu ve mikroglia patojen fagositoz yolaklarının zenginleştiği görülmüştür. Öte yandan AH'de ise hastalığa özgül iz olarak kabul edilebilecek kompleman koagülasyon kaskad aktivasyonu ile ilgili sürecin uyku sonrasında zenginleştiği görülmüştür. Sonuçlarımız, uykuya bağlı protein yolak zenginleşmesinin dolaylı olarak her iki grup için beyin drenaj sisteminin işlevini yansıttığını ve buna bağlı olarak beyin klirens işlevi hakkında fikir verdiğini göstermektedir.