AFET LOJİSTİĞİNDE DRON KULLANIMI VE DEMATEL İLE TEKNOLOJİK KISITLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ
Lojistik Dergisi, sa.62, ss.124-136, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 62
- Basım Tarihi: 2025
- Dergi Adı: Lojistik Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.124-136
- İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Afet lojistiğinde zaman baskısı, erişim kısıtları ve altyapı hasarı, arama-kurtarma, keşif-gözetleme ve kritik malzeme dağıtımı gibi süreçlerde hızlı ve esnek çözümleri zorunlu kılar. Bu bağlamda dronlar, gerçek zamanlı veri üretme ve zor erişilen bölgelere hızlı destek sağlama potansiyeliyle afet operasyonlarında giderek daha kritik bir rol üstlenmektedir. Ancak sahadaki uygulamalar, dron teknolojisinin teknik ve çevresel sınırlılıklarının operasyonel performansı belirgin biçimde etkilediğini göstermektedir. Bu çalışma, afet lojistiğinde dron kullanımını kısıtlayan temel engelleri belirlemeyi ve bu engeller arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada 250 uzman ve akademisyenden elde edilen değerlendirmeler kullanılmış, veriler DEMATEL yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, tasarım ve ağırlık, batarya kapasitesi ve ömrü ile hava koşullarına bağlı kısıtların en kritik engeller arasında yer aldığını göstermektedir. Ayrıca bu faktörlerin yalnızca bağımsız sorunlar olmadığı; diğer kısıtları tetikleyen güçlü neden–sonuç etkileri üreterek sistemin genel etkinliğini etkilediği belirlenmiştir. Literatürde dron uygulamalarını ele alan çalışmalar bulunmakla birlikte, bu araştırma afet lojistiği bağlamında dron kullanımını sınırlayan kısıtları bir arada ele alıp, bu kısıtların nedensel yapısını DEMATEL ile modelleyen sınırlı sayıdaki çalışmadan biri olarak karar vericilere müdahale önceliklerini (kaldıraç etkisi yüksek alanları) gösteren analitik bir çıktı sunmaktadır.
Disaster logistics is characterized by time pressure, access constraints, and damaged infrastructure, which necessitate fast and flexible solutions for processes such as search and rescue, reconnaissance and surveillance, and the distribution of critical supplies. In this context, drones are playing an increasingly critical role in disaster operations due to their potential to generate real-time field data and provide rapid support to hard-to-reach areas. However, field experience indicates that the technical and environmental limitations of drone technology can significantly affect operational performance. This study aims to identify the key barriers that constrain drone use in disaster logistics and to reveal the causal relationships among these barriers. The study draws on assessments obtained from 250 experts and academics, and the data are analyzed using the DEMATEL method. The findings show that design and weight, battery capacity and lifetime, and weather-related constraints are among the most critical barriers. Moreover, these factors are not merely independent issues; they generate strong cause–effect influences that trigger other constraints and ultimately affect the overall effectiveness of the system. Although the literature includes studies addressing drone applications, this research is among the limited number of studies that jointly consider the constraints on drone use in the context of disaster logistics and model their causal structure using DEMATEL, thereby providing decision makers with an analytical output that highlights intervention priorities (i.e., high-leverage areas).