Moleküler Biyoloji ve Genetik , Prof Dr Mustafa SOLAK, Editör, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara, ss.613-660, 2023
MİKROORGANİZMA
GENETİĞİ
MICROORGANISMS GENETICS
Özet
Genetik; organizmaların kalıtım ve çeşitliliği
(varyasyon) ile ilgilenen geniş kapsamlı bir biyoloji dalıdır. Genetiğin ana
molekülleri nükleik asitlerdir (Deoksiribonükleik asit: DNA ve Ribonükleik asit: RNA). Nükleik asitler, prokaryotların, ökaryotların, virus,
bakteriyofaj, plazmid ve transpozonların temel molekülüdür. Mikroorganizmalar
dahil tüm organizmalarda DNA’nın genetik bilgiyi taşıyan esas madde olduğu
gösterilmiş olup RNA’lı virüsler bu durumun istisnasıdır. Prokaryotik ve
ökaryotik organizmalar arasında bazı farklar olsa da hepsinde genetik bilgi DNA
tarafından kodlanır, mRNA’ya kopyalanır ve tRNA aracılığıyla ribozomlar
üzerinde proteinlerin yapısına çevrilir. Bu kompleks moleküler sistem sürecinde
değişik enzimler görev alır ve bir düzenleyici (regülasyon) mekanizma ile
kontrol sağlanır. Viruslar kendi başlarına çoğalamaz, mRNA'larını proteinlere
çevirmek için konakçı hücrenin ribozom mekanizmasını kullanırlar. Diğer
canlılarda olduğu gibi mikroorganizmalarda da genotipik ve fenotipik değişimler
söz konusudur. Mutasyon (spontan veya mutajenlerin etkisiyle) ve rekombinasyon
prokaryotlarda genotipik değişimin ana mekanizmalarıdır. Prokaryotlarda
rekombinasyon, transformasyon, transdüksiyon, konjugasyon ve transpozisyon
mekanizmalarıyla gerçekleşir. Mikroorganizma genetiği, moleküler ve hücre
biyolojisi alanlarının geliştirilmesinde benzersiz bir rol oynamış, mevcut
genetik bilgilerimizin çoğu bu alandaki çalışmalarla sağlanmıştır. Bu kapsamda
geliştirilmiş rekombinant DNA teknolojisi ve DNA dizilemesi gibi diğer
teknikler, tıp, tarım, gıda ve ilaç endüstrilerinde çok önemli gelişme ve
uygulamalara imkân sağlamış olup bu kapsamdaki çalışmalar büyük bir hızla devam
etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Mikroorganizma genetiği, gen,
transkripsiyon, translasyon, genetik düzenleme, rekombinasyon, mutasyon,
genetik mühendisliği