Örgütsel gaslighting: Bir ölçek geliştirme çalışması

OZTIRAK M.

Business and Management Studies: An International Journal, cilt.13, sa.1, ss.282-299, 2025 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, örgütlerde gaslighting olgusunu ölçebilmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirmeyi hedeflemiştir. Örgütsel gaslighting, bir kişiye veya gruba psikolojik manipülasyon ve yanıltıcı davranışlarla gerçeği sorgulatma şeklinde tanımlanır ve iş yerinde duygusal istismarı içerir. Bu tür davranışların amacı, kurbanın özgüvenini zayıflatmak ve onu hatalı olduğuna inandırmaktır. Araştırma, üç aşamalı bir ölçek geliştirme sürecini kapsamaktadır. İlk aşamada, derinlemesine görüşmeler yapılmış ve içerik analizi aracılığıyla 24 maddelik bir önerme havuzu oluşturulmuştur. İkinci aşamada, oluşturulan maddeler üzerine uzman görüşleri alınarak anlam, görünüş ve kapsam geçerliği sağlanmış, ardından ölçek yapılandırılmıştır. Son aşamada ise, ölçek üzerinde yapılan değerlendirmeler sonucu 10 maddelik bir taslak ölçek oluşturulmuştur. Bu aşamada, iki farklı örneklem grubu belirlenerek, ilk grup ile pilot çalışma yapılmış ve çevrimiçi ile yüz yüze anketler yoluyla nicel veriler toplanmıştır. Pilot uygulama sağlık sektöründe çalışan 176 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin nihai hali, eğitim sektöründe çalışan 408 kişiye uygulanarak test edilmiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, örgütsel gaslighting ölçeği, 8 maddelik bir yapıya indirgenmiştir. Ölçeğin faktör yapısının doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmesi sonucunda, ölçeğin iki ana boyutunun—önemsizleştirme ve eziyet—belirgin olduğu ve uyumun kabul edilebilir seviyelerde olduğu saptanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünün sağlandığını ortaya koymuştur. Cronbach Alpha değeri 0,800 olarak hesaplanmış ve ölçeğin güvenilirliği doğrulanmıştır. Bu geliştirilmiş ölçeğin, örgütlerde gaslighting’i ölçme konusunda farklı sektörlerde yaygın olarak kullanılması beklenmektedir.
The objective of this study was to create a valid and reliable tool to assess the occurrence of gaslighting in organisational settings. Organisational gaslighting is characterised by psychological manipulation and deceitful actions aimed at causing individuals or groups to question their perception of reality, often resulting in emotional abuse within the workplace. These behaviours undermine the victim's confidence and convince them they are incorrect. The study followed a three-phase scale development procedure. Initially, in-depth interviews were conducted, and a pool of 24 items was generated through content analysis. The second phase involved gathering expert feedback on the items, ensuring meaning, face, and scope validity, and refining the scale. The third phase led to the creation of a 10- item draft scale based on evaluations from the previous steps. Two distinct sample groups were identified for this phase: the first group participated in a pilot study with data collected online and in- person surveys. The pilot study involved 176 individuals from the health sector. The final version of the scale was tested on a sample of 408 individuals employed in the education sector. Following statistical analysis, the organisational gaslighting scale was reduced to 8 items. Confirmatory factor analysis (CFA) of the scale's structure confirmed the presence of two key dimensions—trivialisation and abuse—and showed acceptable fit levels. The CFA results affirmed the structural integrity of the scale. The Cronbach's Alpha coefficient was calculated at 0.800, verifying the scale's reliability. This newly developed scale is anticipated to be widely applicable across various sectors for measuring gaslighting in organisational environments.