Radyasyon Onkolojisi Mekânlarında Personel Odaklı Tasarım: Sağlık Çalışanlarının Refahına Yönelik Göstergeler

Creative Commons License

Bayir E.

Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, cilt.11, sa.1, ss.309-326, 2026 (TRDizin)

Özet

Radyasyon onkoloji üniteleri (ROÜ), sağlık tesisleri içindeki teknolojik olarak en karmaşık, sıkı düzenlemelere tabi, mekânsal olarak kısıtlı ve zihinsel olarak en yorucu ortamlardan biridir. Modern hastane tasarımında iyileştirici ortamlar, sürdürülebilirlik ve hasta merkezli tasarım tartışmaları giderek artarken; sağlık çalışanlarının, özellikle ROU personelinin çalışma ortamlarındaki refahları tam olarak incelenmemiştir. Mevcut tasarım standartları genellikle radyasyon güvenliğine ve yüksek tedavi gereksinimlerinden kaynaklanan teknik yükümlülüklere öncelik verirken, bu kısıtlayıcı mekânsal parametreler mesleki stresi daha da artırabilmektedir. Bu çalışma, personelin refahını inceleyerek ve bu birimlerin klinik güvenliği ile verimliliğini güçlendiren ve iyileştirici çalışma mekânları açısından önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Kanıta dayalı tasarım ilkeleri ışığında; aydınlatma, ergonomi, biyofili, iyileştirici mekânlar ve akustik gibi tasarım unsurları üzerinden personel merkezli tasarım (SCD) irdelenmektedir. Bu karşılaştırmalı analiz, literatür ve ikincil veriler kullanılarak, uluslararası on kanser merkezinin ROÜ’ lerini değerlendirmektedir. Sonuçlar, güvenlik kısıtlamaları ve insan merkezli mekânsal kalite arasındaki mimari paradoksu vurgulayarak, yaygın SCD stratejilerini göstermeyi hedeflemekte ve personel refahını iyileştirmek adına tasarım göstergeleri önermektedir.
Radiation oncology units (ROU) are one of the most technologically intricate, heavily regulated, spatially constrained, and mentally taxing environments inside healthcare facilities. Although modern hospital design discussions focus increasingly on healing environments, sustainability and patient-centered design; the wellbeing of healthcare workers especially ROU staff remains largely unexamined. Current standards often focus on radiaton safety and technical requirements combined with stringent spatial constraints, can intensify occupational stress. This study aims to fill a critical gap by exploring staff wellbeing, framing these units as healing workplaces that strengthen clinical safety, effectiveness. Within framefork evidence-based design, it examines staff-centered design (SCD) through design elements like lighting, ergonomics, biophilia, restorative spaces and acoustics. This comparative analysis evaluates ROUs of ten intenationally cancer centers through literature and secondary data. The results indicate prevalent SCD strategies, highlight the architectural paradox of safety constraints and human-centered spatial quality and propose design indicators for improving staff wellbeing.