Sovyet Propaganda Afişlerinde Müslüman Kadın Figürleri: Modernleşme ve Oryantalist Söylemler
Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.13, sa.1, ss.289-310, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 13 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.16985/mtad.1794772
- Dergi Adı: Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.289-310
- İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Sovyetler Birliği döneminde Orta Asya ve Müslüman kadın figürlerinin propaganda afişlerindeki temsillerini ve bu temsillerin ideolojik işlevlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Sovyet modernleşme projesi çerçevesinde kadın figürleri, hem eğitim ve modernleşme sembolü hem de geleneksel patriarkal yapıları yansıtan ikili bir temsille afişlerde yer almıştır. Sovyetler, kadınları eğitimli bireyler olarak sunarken, toplumsal cinsiyet ve geleneksel roller üzerindeki değişim mesajlarını da aktarmıştır. Bu bağlamda çalışma, kadın figürlerinin propaganda aracılığıyla hem modernleşme hedeflerini hem de toplumsal dönüşüm süreçlerini nasıl desteklediğini ortaya koymaktadır. Çalışmada Roland Barthes’in göstergebilimsel yaklaşımı ile Edward Said’in Oryantalizm teorisi temel alınarak, afişlerdeki semboller denotasyon (düzanlam) ve konotasyon (yananlam) ekseninde analiz edilmiştir. Beş seçilmiş propaganda afişi üzerinden yapılan inceleme, kadın figürlerinin Sovyet ideolojisinin kültürel ve toplumsal etkilerini nasıl yansıttığını, bu temsillerin Oryantalist söylemlerle nasıl örtüştüğünü ve ideolojik mesajların hedeflenen toplum tarafından nasıl algılandığını göstermektedir. Ayrıca, çalışma Sovyet propagandasının Orta Asya toplumları üzerindeki uzun vadeli etkilerini tarihsel ve kültürel bir perspektifle değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede, Sovyet modernleşme projesinin toplumsal cinsiyet, kültürel kimlik ve eğitim aracılığıyla kültürel dönüşümü nasıl yönlendirdiği detaylı bir şekilde incelenmektedir.
This study aims to examine the representations of Central Asian and Muslim women in propaganda posters during the Soviet era and the ideological functions of these representations. Within the framework of the Soviet modernization project, female figures appeared in posters with a dual representation, serving both as symbols of education and modernization and as reflections of traditional patriarchal structures. While presenting women as educated individuals, the Soviets conveyed the message that traditional roles needed to change and evolve. Based on Edward Said’s theory of Orientalism, this study analyzes the symbols in the posters along the axes of denotation (literal meaning) and connotation (figurative meaning) using Roland Barthes’ semiotic approach. The examination of five selected propaganda posters reveals how Soviet ideology imposed cultural and social change through female figures, how these representations coincided with Orientalist discourses, and how the ideological messages were perceived by the target society. Within this framework, the long-term effects of Soviet propaganda on Central Asian societies are evaluated from a historical and cultural perspective. In this context, the Soviet modernization project’s steering of cultural transformation through gender, cultural identity, and education is examined in detail.