Ceza Hukuku Boyutuyla Tıbbi Müdahaleye Rıza

XI. Biyoetik Kongresİ, Sakarya, Türkiye, 13 - 14 Mayıs 2025, ss.75, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Sakarya
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.75
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet

Tıbbi müdahale, hastanın bedensel ve ruhsal sağlığını koruma veya iyileştirme amacıyla tıp mesleğini icra yetkisine sahip kişiler tarafından tıp biliminin kurallarına uygun olarak gerçekleştirilen fiziki ve ruhi girişimlerdir (bkz. HHY md. 4/1-g). Ceza hukuku açısından tıbbi müdahale, hekim için hakkın kullanımı (TCK m. 26/1), hasta için ise, aydınlatılmış onam çerçevesinde ilgilinin rızası (TCK m. 26/2) kapsamında değerlendirilmektedir.

İnsanın vücut bütünlüğü, kişilik haklarının dokunulamaz bir unsurudur. Bu yüzden kanunun izin vermediği hallerde, tıbbi endikasyon olmadan ve yetkisiz kişiler tarafından yapılan tıbbi müdahaleler hukuka aykırıdır. Bu eylemde bulunan kişi veya kişiler cezai sorumlulukla karşı karşıya kalır. Hukuka uygunluk için hastadan rıza alınması, tıbbi müdahalenin yetkili hekimce yapılması ve tıbbi standartlara uyulması gereklidir. Hekim, hastayı tıbbi müdahalenin amacı, sonuçları ile olası komplikasyonlar hakkında aydınlatarak rızasını almalıdır. Aydınlatılmış onam, hastanın neye rıza gösterdiğini bilmesini sağlayacak ölçüde bilgi verilmesini ve hasta tarafından özgür iradeyle kabulünü içerir. Bu, hasta-hekim arasındaki güven ilişkisini kurar ve özerklik ilkesini destekler. Rıza, genel ve soyut olamaz. Belirli bir müdahale için sınırlı ve bilinçli verilmelidir. İspat kolaylığı için yazılı olmalıdır. Cerrahi müdahalelerde ise, 1219 sayılı Kanun m. 70 şekil şartı öngörmektedir.

Rıza müdahaleden önce veya en geç müdahale sırasında alınmalı, sonrasında verilen rıza icazet anlamına geleceğinden varsayılan rıza (hastanın üstün yararı) hariç olmak üzere geçersizdir. Rızanın geri alınması en geç müdahale sırasına kadar mümkündür. Tıbbi müdahale başladıktan sonra hekim tıbbi yönden sakınca bulunmuyorsa müdahaleyi durdurabilir. Hastanın sağlığını koruma zorunluluğu altında acil ve sınırlı olarak yapılan tıbbi müdahaleler hukuka uygundur. Böyle bir durumda müdahale edilmemesi halinde hekimin cezai sorumluluğu söz konusu olur.

Medical intervention refers to physical and mental procedures performed by persons authorized to practice medicine in accordance with the rules of medical science for the purpose of protecting or improving the physical and mental health of the patient (see HHY Art. 4/1-g). From a criminal law perspective, medical intervention is considered the exercise of a right for the physician (TCK Art. 26/1) and, for the patient, the consent of the relevant party within the framework of informed consent (TCK Art. 26/2).

The integrity of the human body is an inviolable element of personal rights. Therefore, medical interventions performed without legal authorization, without medical indication, and by unauthorized persons are unlawful. The person or persons committing such acts are subject to criminal liability. For legality, the patient's consent must be obtained, the medical intervention must be performed by a licensed physician, and medical standards must be followed. The physician must inform the patient about the purpose, outcomes, and possible complications of the medical intervention and obtain their consent. Informed consent involves providing the patient with sufficient information to understand what they are consenting to and obtaining their free and voluntary acceptance. This establishes trust between the patient and the physician and supports the principle of autonomy. Consent cannot be general or abstract. It must be limited and conscious for a specific intervention. It should be in writing for ease of proof. In surgical interventions, Article 70 of Law No. 1219 stipulates a formal requirement.

Consent must be obtained before or at the latest during the intervention. Consent given after the intervention is invalid, except for implied consent (the patient's best interest). Withdrawal of consent is possible until the latest during the intervention. Once the medical intervention has begun, the physician may stop the intervention if there are no medical contraindications. Medical interventions performed urgently and restrictively under the obligation to protect the patient's health are lawful. In such a case, failure to intervene would result in criminal liability for the physician.