Türkiye'de Sevk Zinciri Uygulamasını Etkileyen Faktörlerin Önceliklendirilmesi Ve Stratejik Çözüm Önerileri

Uluslararası Karabük Sağlık Bilimleri Kongresi, Karabük, Türkiye, 15 - 18 Ekim 2026, cilt.1, ss.1137, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Cilt numarası: 1
Doi Numarası: 10.30546/19023.978-9952-610-97-0.2026.100.1154
Basıldığı Şehir: Karabük
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.1137
İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Sağlık hizmetlerinin kalitesi, hakkaniyetli sunumu ve uzun vadeli finansal sürdürülebilirliği, basamaklı sağlık hizmeti sunumu ve etkin bir sevk zinciri uygulaması ile doğrudan ilişkilidir. Modern sağlık sistemlerinin temelini oluşturan birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi ancak başarılı bir kapı tutuculuk (gatekeeping) rolünün üstlenilmesiyle mümkündür. Türkiye'de hastaların birinci basamak sağlık kuruluşlarını atlayarak doğrudan ikinci ve üçüncü basamak hastanelere başvurması; merkezi randevu sistemlerinde (MHRS) kilitlenmelere, acil servislerde yığılmalara, hekim iş yükünün orantısız artmasına ve ciddi kaynak israfına neden olmaktadır. Bu çalışma ile Türkiye sağlık sisteminde sevk zinciri uygulamasına geçiş sürecini engelleyen temel faktörlerin belirlenmesi ve önceliklendirilerek karar alıcılara stratejik çözüm önerileri sunulması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın özgünlüğü, sevk zincirinin önündeki engelleri AHP yöntemiyle ağırlıklandırarak ölçülebilir hale getirmesidir. Böylece karar alıcılara, teorik tartışmalar yerine kanıta dayalı net bir müdahale sıralaması sunulmaktadır. Araştırmaya dahil edilen risk faktörleri, detaylı literatür taraması yapılarak ve Türkiye'ye özgü sağlık politikası dinamikleri dikkate alınarak altı ana kriter halinde belirlenmiştir. Belirlenen bu altı kriter; sağlık yönetimi, hastane idaresi ve sağlık politikaları alanlarında 5 ila 10 yıllık yöneticilik tecrübesine sahip beş uzman tarafından değerlendirilmiştir. Uzman görüşlerinden elde edilen veriler, ikili karşılaştırmalar kullanılarak çok kriterli karar verme yaklaşımlarından biri olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, sevk zincirinin uygulanmasını etkileyen faktörlerin önem ağırlıklarını sırasıyla; Politika ve Mevzuat, Hizmet Sunumu ve İşleyiş, Sağlık Finansmanı, Toplumsal Algı ve Davranış, Fiziki ve Tıbbi Altyapı ve son olarak Sağlık İnsan Gücü olarak ortaya koymuştur. Araştırma sonucunda, Politika ve Mevzuat, Hizmet Sunumu ve İşleyiş faktörlerinin, toplam önem ağırlığının yarısından fazlasını oluşturduğu belirlenmiştir. Sonuçlar doğrultusunda Türkiye'de sadece birinci basamağın kapasitesini artırmak sorunu çözmek için yeterli görünmemektedir. Sistemin işleyişindeki boşluklar da giderilmelidir. Bu nedenle, MHRS altyapısına 'kapı tutucu onayı' adımının eklenmesi faydalı olacaktır. Ayrıca, acil servislerin poliklinik gibi kullanılmasını önlemek için, acil olmayan (yeşil alan) hastalarını doğrudan aile hekimlerine yönlendirecek yeni bir sistem kurulmalıdır. Alınacak bu makro düzeydeki önlemlerin, Türkiye'de sevk zincirinin daha etkili ve verimli bir şekilde işlemesini sağlayacağı, hastanelerdeki kapasite krizlerini ortadan kaldıracağı ve halk sağlığı açısından nitelikli hizmete erişimi kolaylaştıracağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Sağlık Politikaları, Sevk Zinciri, Kapı Tutuculuk, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP), Sağlık Yönetimi.