2030 Gündeminde Sağlıkta Ar-Ge’nin Rolü: DSÖ Bölgeleri, Gelir Grupları ve Türkiye Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
3. ULUSLARARASI AVRASYA BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR VE İNOVASYON KONGRESİ, Ankara, Türkiye, 27 - 28 Eylül 2025, cilt.1, ss.55-68, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Cilt numarası: 1
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.55-68
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
ÖZET Birleşmiş Milletler’in 2030 Gündemi, ekonomik, sosyal ve çevresel boyutları bütüncül bir çerçevede ele alan 17 kalkınma amacından oluşmaktadır. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının üç numaralı “Sağlık ve Kaliteli Yaşam” ana amacı, sağlıklı yaşamı güvence altına almayı ve refahı teşvik eden öncelikli alanlardan biridir. Yeni tedavi yöntemleri, aşılar, dijital sağlık uygulamaları, sağlık sistemlerinin hem etkinliğini hem de erişilebilirliğini güçlendirmektedir. Bu çalışmanın amacı sağlıkta Ar-Ge ile ilişkili küresel eğilimleri analiz ederek, Türkiye için mevcut durumu ve yol haritasını değerlendirmektir. Çalışmada sağlık alanında Ar-Ge’nin rolü sürdürülebilir kalkınma amaçları ile ilişkisi açısından ele alınmış olup Sağlık Ar-Ge Küresel Gözlemevinin 2023 yılı verilerinden yararlanılmıştır. Bu yönüyle çalışmada kesitsel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Sağlıkta Ar-Ge göstergelerinin küresel ölçekteki dağılımı ve farklılıklarını ortaya koyabilmek amacıyla karşılaştırmalı analizde, Dünya Sağlık Örgütü’nün bölgesel sınıflandırması ve Dünya Bankası’nın gelir düzeyi sınıflandırması kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, sağlık Ar-Ge’si açısından gelir düzeyi düşük olan ülkelerde resmi kalkınma yardımlarına bağımlılığın yüksek olduğu görülmektedir. Yüksek gelirli ülkeler, düşük gelirli ülkelere kıyasla daha yüksek Ar-Ge harcamasına sahip olup bu durum sağlık teknolojilerine erişimde eşitsizliğin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Tam zamanlı eşdeğer araştırmacı yoğunluğu bakımından ise Avrupa ve Amerika en yüksek araştırmacı yoğunluğuna sahip bölgelerken, Afrika ve Doğu Akdeniz bölgelerinde araştırmacı yoğunluğu oldukça düşüktür. Gelir grubu açısından incelendiğinde, tam zamanlı eş değer araştırmacı sayısının yüksek gelir grubundaki ülkelerde daha yüksek olduğu ve kadın araştırmacı sayısının görece daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Türkiye’nin durumu değerlendirildiğinde sağlıkta Ar-Ge harcamasının payının düşük gelirli ülkelerin ortalamasına yakın seyrettiği hem finansman hem de insan kaynağı açısından gelişmiş ülkelerin gerisinde kaldığı söylenebilir. Sonuç olarak sağlıkta ArGe faaliyetleri; sürdürülebilir kalkınma amaçları için, bilimsel ilerleme için, eşitlik ve sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi için önemli bir göstergedir. Bu nedenle sağlıkta Ar-Ge kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla, küresel ortaklıkların geliştirilmesi, kamu ve özel kesim arasındaki iş ISARC INTERNATIONAL SCIENCE AND ART RESEARCH CENTER 56 birliklerinin güçlendirilmesi, teknoloji transferinin teşviki ve Ar-Ge yatırımlarının artırılması önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Sağlık Ar-Ge, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, Sağlık Eşitsizlikleri, Sağlık Politikaları.