DİJİTAL OYUN ANLATILARINDA BOSS KARAKTERLERİN OYUNCU DENEYİMİ ÜZERİNDEKİ PSİKOLOJİK ROLÜ

Creative Commons License

eken i.

The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, cilt.16, sa.3, ss.1662-1673, 2026 (TRDizin)

Özet

Dijital oyun anlatılarında boss karakterlerin [-2.1]oyuncu deneyimi üzerindeki psikolojik rolü, nitel araştırma deseni çerçevesinde incelenmiştir. Türkiye'deki altı üniversitenin dijital oyun tasarımı programlarında öğrenim gören 20 öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler Braun ve Clarke'ın (2006) tematik analiz çerçevesiyle çözümlenmiştir. Analiz sonucunda dört ana tema elde edilmiştir: (1) Trajik empati ve ahlaki duyarlılık, (2) Anlatısal derinlik ve oyuncu bağı, (3) Atmosfer, müzik ve çoklu duyusal immersion, (4) anlatısı (ludonarratif) bütünleşmesi ve hatırlanabilirlik. Trajik ya da ahlaki açıdan gri figürler olarak konumlandırılan boss karakterlerin oyuncular üzerinde güçlü psikolojik etkiler ürettiği saptanmıştır. Anlatısal derinliğin oyuncu motivasyonunu mekanik ustalaşma odağından anlam arayışı odağına taşıdığı görülmüştür. Literatüre özgün kuramsal katkı olarak boss karşılaşmalarında analitik ve yorumsal bilişsel düzlemlerin eş zamanlı işlediği, çift katmanlı bilişsel deneyim kavramıyla betimlenmiştir. Araştırma bulguları, boss karakterlerin salt mekanik engel işlevinin ötesinde anlam arayışı, öz-yansıma ve duygusal derinlik gibi anlam temelli (eudaimonik) süreçleri besleyen deneyim unsurlarına dönüşebildiğini göstermiştir. Anlatısal derinliğe sahip boss karakterleriyle kurulan psikolojik bağın yıllar sonra dahi sürdüğü, buna karşın mekanik zorluğa dayalı karakterlerin zamanla unutulduğu saptanmıştır. Bu doğrultuda oyun tasarımcılarının anlatısal kimlik ile mekanik tasarımı uyumlu biçimde kurgulaması, ahlaki gri alanı yapısal bir unsur olarak kullanması ve oyun anlatısı bütünleşmesini ön planda tutması önerilmektedir. Gelecekteki araştırmaların çift-katmanlı bilişsel deneyim olgusunu deneysel paradigmalarla sınaması önerilmektedir.
The psychological role of boss characters in digital game narratives on player experience was examined through a qualitative research design. Semi-structured interviews were conducted with 20 students enrolled in digital game design programs at six universities in Turkey. The data were analysed using Braun and Clarke's (2006) thematic analysis framework. Four main themes were identified: (1) tragic empathy and moral sensitivity, (2) narrative depth and player bond, (3) atmosphere, music, and multisensory immersion, (4) ludonarrative integration and memorability. It was determined that boss characters positioned as tragic or morally ambiguous figures produce significant psychological effects on players. It was further observed that narrative depth shifts player motivation from a focus on mechanical mastery to a pursuit of meaning. As an original theoretical contribution to literature, the simultaneous operation of analytic and interpretive cognitive layers during boss encounters was conceptualised as dual-layer cognitive processing. The findings demonstrated that boss characters can transcend their function as mere mechanical obstacles and transform into experiential elements that sustain meaning-seeking, self-reflection, and emotional depth—processes consistent with eudaimonic engagement. It was established that the psychological bond formed with narratively rich boss characters persists over time, whereas characters defined solely by mechanical difficulty tend to be forgotten. Accordingly, it is recommended that game designers construct narrative identity and mechanical design in coherent alignment, employ moral ambiguity as a structural element, and foreground ludonarrative integration. Future research is encouraged to examine the dual-layer cognitive processing phenomenon through experimental paradigms.