Yargısal Aktivizm: Anayasal Yargıda Sınır, Tür ve Meşruiyet Sorunu (Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Bir Analiz)


Dumanlıdağ F.

İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.13, sa.1, ss.217-266, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada yargısal aktivizm kavramı, “sınır, tür ve meşruiyet” perspektifinde ele alınarak Türk Anayasa Mahkemesinin (AYM) kararları üzerinden normatif bir değerlendirme yapılmaktadır. Yargısal aktivizm, literatürde çoğunluk karşıtı tutumdan içtihadi maksimalizme, yargısal yasamadan yöntemsel sapmalara kadar geniş bir yelpazede ele alınmaktadır. Ancak bu kavramın demokratik meşruiyet, kuvvetler ayrılığı ve temel hakların korunması bağlamındaki çok boyutlu doğası göz ardı edilmektedir. Bu makale, öncelikle Amerikan ve Avrupa anayasa yargısı modellerini yargısal aktivizm bağlamında karşılaştırarak kurumun kuramsal temellerini ortaya koymakta, ardından Waldron, Grimm, Dworkin ve Bickel gibi düşünürlerin yaklaşımları çerçevesinde meşruiyet sorununu tartışmaktadır. Çalışma ile elde edilmek istenen özgün katkı ise teorik çerçeveyi Türk anayasa yargısına uygulayarak AYM’nin çeşitli kararlarında sergilediği aktivist veya çekimser tutumların hangi aktivizm türlerine karşılık geldiğini sistematik biçimde ele almaktır. Bu kapsamda Twitter kararı, YouTube kararı, Ömer Faruk Gergerlioğlu kararı ve Şerafettin Can Atalay kararları ile yürürlüğün ertelenmesi ve denetim sınırlarının aşılması gibi kritik kararlar incelenmekte ve her birinin demokratik meşruiyet, hak eksenli yaklaşım ve yorum yetkisi açısından ne ifade ettiği analiz edilmektedir. Sonuç olarak doktora tezinden türetilen bu makale, AYM’nin hem siyasal alanı etkileyebilen hem de temel hakları güçlendirmeyi hedefleyen hak temelli,ölçülü bir tutum sergilemeye ve ideolojik temelli tutumlar bağlamındaki aktivizmin terk edilmeye başlandığını ortaya koymaktadır. Bu olumsuz tutumun yerini hak temelli bir yapıya bırakması neticesinde ise siyasetin yargısallaşması ve jüristokrasi riskleri şu an için söz konusu değildir.
This study offers a normative evaluation of the concept of judicial activism through the decisions of the Turkish Constitutional Court (TCC), addressing the issue from the perspective of its limits, types, and legitimacy. In the literature, judicial activism is discussed across a broad spectrum, ranging from counter-majoritarian positions to doctrinal maximalism, judicial law-making, and methodological deviations. However, the multidimensional nature of the concept—particularly in relation to democratic legitimacy, the separation of powers, and the protection of fundamental rights—is often overlooked. Accordingly, this article first reveals the theoretical foundations of judicial activism by comparatively examining American and European models of constitutional adjudication, and subsequently discusses the problem of legitimacy within the framework of the approaches developed by thinkers such as Waldron, Grimm, Dworkin, and Bickel. The original contribution of the study lies in applying this theoretical framework to Turkish constitutional adjudication and systematically identifying which types of judicial activism correspond to the activist or self-restrained attitudes displayed by the TCC in its various decisions. Within this scope, critical rulings—such as the Twitter, YouTube, Ömer Faruk Gergerlioğlu, and Şerafettin Can Atalay decisions, as well as judgments concerning the postponement of enforcement and the transgression of review limits—are examined, and each is analyzed in terms of its implications for democratic legitimacy, a rights-based approach, and interpretative authority. Ultimately, this article, derived from a doctoral dissertation, demonstrates that the TCC has begun to adopt a rights-based and proportionate stance that both has the capacity to influence the political sphere and aims to strengthen fundamental rights, while ideologically driven forms of judicial activism are gradually being abandoned. As a result of this shift toward a rights-based structure, the risks of the judicialization of politics and juristocracy do not, at present, arise.