Tek Dilli Türkçe Konuşucularında Türetim Biçimbirimlerinin Biçimbilimsel İşlemlenmesi: Ruhdilbilimsel bir Yaklaşım
DILBILIM ARASTIRMALARI, cilt.37, sa.1, ss.39-56, 2026 (Scopus)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 37 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.18492/dad.1635078
- Dergi Adı: DILBILIM ARASTIRMALARI
- Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.39-56
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Medipol Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türetim biçimbirimleriyle türetilmiş sözcüklerin biçimbilimsel olarak nasıl işlemlendiği ve anlamsal geçirimliliğin işlemlemeyi etkileyip etkilemediği sorusu uzun yıllardır tartışılan bir konudur ve birçok dilde bu konuyla ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bazı çalışmalar anlamsal geçirimliliğin etkisinin olmadığına ve biçim-yazımsal bilginin kullanıldığına dair kanıtlar sunarken, anlamsal geçirimliliğin etkili olduğunu ortaya çıkaran ve biçim-anlambilimsel bilginin kullanımını destekleyen çalışmalar da vardır. Az sayıda çalışma ise her iki bilgi türünün kullanımını içeren hibrit bir modeli desteklemiştir. Bu çalışmanın amacı, türetim biçimbirimleriyle türetilmiş sözcüklerin işlemleme örüntülerini ana dili Türkçe olan tek dilli yetişkin bireylerde araştırmaktır. Maskelenmiş hazırlama deneyi kullanılarak toplanan veriler, tek dilli Türkçe konuşucularının anlamsal olarak hem geçirimli hem de geçirimsiz sözcükleri biçimbirim bileşenlerine ayırdıklarını, ancak birbiriyle yalnız yazılış yönünden örtüşen sözcükleri biçimbirim bileşenlerine ayırmadıklarını göstermektedir. Elde edilen bulgular; tek dilli Türkçe konuşucularının türetim biçimbirimleriyle türetilmiş sözcükleri işlemlerken biçim-yazımsal bilgiyi kullandığını göstermiş, ancak anlamsal geçirimliliğin işlemleme süreci üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisini tespit etmemiştir.