Vestibüler Sistem Araştırmaları İçin Deneysel Model Geliştirilmesi
Büyükkal F. (Yürütücü), Öztürk G., Aydın M. Ş., Yiğit E. N.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2025 - 2026
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
- Başlama Tarihi: Ekim 2025
- Bitiş Tarihi: Ekim 2026
Proje Özeti
Bu proje, Balb/c farelerde optogenetik araçlar kullanarak kontrollü ve geri döndürülebilir bir vestibüler bozukluk modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmamızın temel hedefi, vestibüler sistemin fonksiyonel özelliklerini anlamak ve optogenetik araçlarla denge kontrolünü modüle edebilecek bir model oluşturmaktır. Bu model, insanlarda uygulanabilecek optogenetik yaklaşımlar için translasyonel bir araştırma altyapısı sağlayacaktır. Vestibüler tüy hücreleri, baş hareketini algılayarak dengeyi sağlayan kritik mekanoreseptörlerdir. Ancak ototoksik ilaçların kullanımı, yaşlanma ve otoimmün hasarlanmalar gibi nedenlerle bu hücreler kaybedildiğinde vestibüler sistemde işlev kaybı meydana gelir. Bu durum, baş vertigo, dengesizlik, dismetri ve göz hareketlerinde anormallikler gibi ciddi klinik semptomlara yol açar. Özellikle vertigonun patogenezi insanlarda hala tam olarak anlaşılamamış olup, mevcut tedavi seçenekleri oldukça sınırlıdır (Cheng vd., 2022). Örneğin, Menier hastalığı vestibüler sistemin etkilenmesiyle ortaya çıkan ciddi bir klinik tablo oluşturmakta ve hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürmektedir. Ancak, bu hastalığın kesin nedenleri hala net olarak belirlenememiştir ve tedaviye yönelik ilaç seçenekleri oldukça kısıtlıdır (Jasińska-Nowacka vd., 2024). Memeli olmayan omurgalılarda vestibüler hücre kayıpları, etkin tüy hücresi rejenerasyonu ile telafi edilerek işlevsel iyileşme sağlanabilirken (Ku vd., 2014), memelilerde ise bu hücrelerin kendiliğinden rejenerasyon kapasitesi oldukça sınırlıdır (Forge vd., 1993; Wang vd., 2010; Golub vd., 2012). Literatürde vestibüler tüy hücre kaybını incelemek için çoğunlukla ototoksik ajanlar kullanılmaktadır. Özellikle cisplatin ve aminoglikozidler gibi ototoksik ilaçlarla oluşturulan vestibüler hasar modelleri yaygın olarak kullanılmakta ve başarılı olmaktadır (Ding vd., 2018; Fleihan vd., 2024). Ancak bu ajanların neden olduğu hasar genellikle yaygın ve kontrolsüz olup, spesifik hastalık mekanizmalarını modellemek için yeterli değildir. Bizim yaptığımız bir çalışmada da cisplatinin yayılımı, her ne kadar çalışmanın hedefini doğrudan etkilemese de, spesifik olmamıştır (Yılmaz vd., 2025). Bu durum, vestibüler rejenerasyon araştırmalarında daha hedeflenebilir ve manipülasyona açık model sistemlere olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu nedenle, daha kontrollü, tekrarlanabilir ve spesifik hedefleme sağlayan yeni in vitro ve in vivo modellerin geliştirilmesi, vestibüler sistem üzerine yapılacak araştırmalar için kritik bir gereklilik haline gelmiştir. Bu doğrultuda, çalışmamızda optogenetik ve viral gen aktarım yöntemleri kullanılarak vestibüler sistemde kontrollü ve hedeflenebilir bir model geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Böylece, literatürde mevcut yöntemlerin sınırlılıklarını aşan ve spesifik manipülasyonlara olanak tanıyan, optogenetik olarak tetiklenebilir ve geri döndürülebilir bir araştırma modeli oluşturulacaktır. Bu sayede, aynı hayvan farklı tedavi ve ilaç alternatifleri için tekrar tekrar kullanılabilecektir.