Hareket Hastalığı Olan Bireylerde tVNS ve Binaural Beats Uygulamalarının Etkisinin Değerlendirilmesi

Saldırım H. B., Yılmaz O., Aslan B., Baran Ş., Yeral C., Turan Dizdar H., et al.

TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2026 - 2027

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
Başlama Tarihi: Mart 2026
Bitiş Tarihi: Mart 2027

Proje Özeti

Hareket hastalığı (HH), görsel-vestibüler-somatosensoriyel girdiler arasındaki uyumsuzluktan doğan ve baş dönmesi, bulantı, terleme ile anksiyete gibi semptomlarla seyreden yaygın bir nörofizyolojik sorundur. Klasik taşıt ortamlarının yanı sıra sanal gerçeklik (VR)/artırılmış gerçeklik (AR) tabanlı simülasyonlarda da belirginleşmesi, eğitim, sağlık ve savunma uygulamalarında performansı ve katlanılabilirliği sınırlamaktadır. Duyusal Çatışma Teorisi, HH’nin çekirdeğini açıklarken; EEG bulguları parieto-oksipital teta/alfa değişimleri, fronto-parietal ağ zayıflaması ve bilgi akışında azalma ile kortikal düzeyde yüklenmeye işaret eder.

Farmakolojik ve adaptasyon temelli yaklaşımların kısıtları göz önüne alındığında, non-invaziv nöromodülasyon umut verici alternatifler sunmaktadır. Bu çalışma, transkutanöz auriküler vagus siniri stimülasyonu (tVNS) ve binaural beats (BB) uygulamasının HH üzerindeki akut etkilerini VR tabanlı indüksiyon bağlamında karşılaştırmalı ve kombine biçimde inceleyen, sham kontrollü, randomize, tek gruplu çapraz (crossover) tasarımlı bir deneydir.

Çalışmaya, 18-35 yaş aralığında ve Hareket Hastalığı Duyarlılık Anketi (MSSQ) ≥ 16 olan 80 sağlıklı gönüllü dahil edilecektir. Katılımcılar dört koşulu — tVNS, BB, tVNS + BB ve sham tVNS — iki günlük yıkama aralıklarıyla alacaktır. Müdahaleler, Meta Quest 2 üzerinde “Epic Roller Coasters” maruziyeti öncesinde uygulanacaktır.

Bağımlı değişkenler; otonomik göstergeler (HRV, nabız, SpO₂), subjektif semptomlar [Beck Anksiyete Ölçeği (BAI), Konuşma, Uzaysal Algı ve İşitme Kalitesi Ölçeği (SSQ), Görsel Analog Skala (VAS) ve MSSQ] ve oyun performansıdır. tVNS, 25 Hz frekansta, 250 µs darbe genişliğinde ve 0,5-4,0 mA şiddet aralığında bireysel toleransa göre uygulanacaktır. BB ise 200/210 Hz taşıyıcı frekanslarla, 10 Hz alfa fark frekansında kulak üstü kulaklıkla sunulacaktır.

Birincil hipotezimiz, tVNS ve/veya BB’nin sham uygulamasına kıyasla HH semptomlarını ve ilgili otonomik-psikolojik parametreleri iyileştireceğidir. İkincil olarak parasempatik aktivitede artış (HRV↑, LF/HF↓) ve performans iyileşmesi beklenmektedir. Kombine uygulamanın tekli protokollere üstün olacağı öngörülmektedir.

Çalışma, müdahalelerin VR öncesi kısa süreli uygulanması, çok katmanlı ölçüm stratejisi ve dört kollu randomize çapraz kurgusuyla literatüre metodolojik yenilik getirmektedir. Bulguların, VR tabanlı eğitim/rehabilitasyon uygulamalarında ve otonom sistemlerde toleransın artırılması için invaziv olmayan, düşük maliyetli ve kişiselleştirilebilir protokollerin geliştirilmesine doğrudan katkı sunması beklenmektedir.