Akademik Veri Yönetim Sistemi
Söylemez Yeşilçimen E. (Yürütücü), Omurtag G. Z., Kürekci Varlıklı F., Özçağlı E., Göktaş E. F., Yıldız E. P.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2027
En yaygın nörolojik hastalıklardan biri olan Multipl Skleroz (MS), enflamasyon, demiyelinizasyon ve akson hasarı ile karakterize otoimmün bir hastalıktır. MS’in, her yıl dünya çapında 2,5 milyondan fazla insanı etkilediği bilinmektedir. Pediatrik yaş başlangıçlı MS (PYB-MS), tüm hastaların %3 ile %5'inin kısmını oluşturmaktadır. MS çocuklarda nadir görülmesine rağmen, teşhis konulan kişilerdeki uzun vadeli klinik etkileri, mevcut birinci basamak tedavilere karşın yetişkinlikte önemli bilişsel ve fiziksel engelliliğe yol açmaktadır. MS'in kesin etiyolojisi henüz aydınlatılamamış olmakla birlikte; immünolojik, genetik, çevresel ve enfeksiyöz etmenlerin yanı sıra beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı gibi çeşitli faktörlerin hastalığın gelişimi ve ilerlemesinde rol oynadığı düşünülmektedir.
Çeşitli
çevresel faktörlerden biri olan toksik metaller (As, Cd, Pb, Ni, Al, Hg vb.) ekosistemdeki
yüksek toksisiteleri ve uzun süreli kalıcılıkları nedeniyle insan sağlığı
üzerinde en zararlı etkilere sahip kirleticiler arasında yer almaktadır ve
serbest radikal oluşumu, hücre zar bütünlüğünün bozulması, enzim inhibisyonu, immün
yanıtta değişiklikler gibi çeşitli mekanizmalar aracılığıyla toksik etkilerini gösterirler.
Çinko (Zn), bakır (Cu, selenyum (Se), mangan (Mn), kobalt (Co) ve potasyum (K)
gibi İz elementler hücresel homeostaz ve hayatta kalmanın yanı sıra organ ve
doku gelişimi sırasında da çok çeşitli fizyolojik süreçlerin aktivitesinde
kofaktör rolü oynar ve bu temel elementlerin vücutta eksik ya da fazla
konsantrasyonda olması MS'in farklı patofizyolojik mekanizmalarını da
etkilemektedir.
Bu projenin amacı, PYB-MS hastalarında çevresel risk faktörlerini ve bu faktörlerin yol açtığı oksidatif stres düzeylerini araştırmaktır. Çocukluk çağında tanı konulan bireylerin, yetişkin hastalara kıyasla çevresel toksinlere daha kısa süre maruz kalmış olmaları, hastalığın çevresel faktörlerle olan ilişkisinin daha net değerlendirilmesine olanak tanımaktadır Bu kapsamda, PYB-MS tanılı çocuklar ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş sağlıklı kontrol grubundan alınacak kan örneklerinde metal düzeyleri (Zn, Fe, Se, Ba, Mo, Ti, Co, Hg, Cd, As, Ni, Pb, Al ) ICP-MS ile belirlenecek ve oksidatif stres biyobelirteçleri (Total Oksidan Durumu ve Total Antioksidan Durumu) karşılaştırılacaktır. Elde edilen veriler istatistiksel olarak analiz edilerek çevresel maruziyet ile biyolojik etkiler arasındaki ilişkiler ortaya konacaktır. Çalışmamızın PYB-MS’de çevresel risk faktörlerinin tanımlanmasına katkı sağlaması, erken dönemde koruyucu stratejilerin geliştirilmesine bilimsel zemin oluşturması ve gelecekte yapılacak geniş ölçekli çalışmalara referans niteliği taşıması beklenmektedir.